वैज्ञानिक नवप्रवर्तन र आर्थिक विकास

तोमनाथ उप्रेती

वैज्ञानिक नवप्रवर्तनले विश्वव्यापी रूपमा आर्थिक विकासमा अभूतपूर्व प्रभाव पारेको छ। आजको युगलाई सूचना प्रविधि युग मात्र होइन, नवप्रवर्तनको युग पनि भनिन्छ। विज्ञान र प्रविधिको लगातार विकासले उत्पादन, सेवा, सञ्चार, स्वास्थ्य, शिक्षा र उद्योगजस्ता विविध क्षेत्रमा क्रान्तिकारी परिवर्तन ल्याएको छ। यी परिवर्तनहरूले राष्ट्रहरूको आर्थिक समृद्धि र सामाजिक उन्नतिमा नयाँ दिशाहरू खोलिदिएका छन्।
वैज्ञानिक नवप्रवर्तनले उत्पादन प्रक्रियालाई द्रुत, प्रभावकारी र लागत(कुशल बनाएको छ। उद्योगहरूमा स्वचालन, रोबोटिक्स, कृत्रिम बुद्धिमत्ता र डिजिटल प्रविधिहरूको प्रयोगले श्रम शक्ति र समयको बचत गर्दै उत्पादनको गुणस्तर बढाएको छ। यसले मूल्य प्रतिस्पर्धात्मकता ल्याउने मात्र होइन, विश्व बजारमा देशहरूको प्रतिस्पर्धात्मक स्थिति पनि सुदृढ बनाएको छ। यस्तै, कृषिमा वैज्ञानिक प्रविधिको प्रयोगले उत्पादन वृद्धि मात्र नभई खाद्य सुरक्षा र किसानहरूको आय वृद्धि गर्न मद्दत पुर्‍याएको छ।
सूचना प्रविधि र डिजिटल नवप्रवर्तनले सेवा क्षेत्रलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याएको छ। बैंकिङ, स्वास्थ्य सेवा, शिक्षा, सञ्चार तथा प्रशासन क्षेत्रमा अनलाइन सेवा र डिजिटल प्लेटफर्महरूको विकासले सेवाको पहुँच र गुणस्तर दुवै सुधार गरेको छ। यसले आर्थिक गतिविधिमा पारदर्शिता र सहजता ल्याउँदै व्यवसाय सञ्चालनलाई सजिलो बनाएको छ। नतिजा स्वरूप, अर्थतन्त्रमा नयाँ रोजगारी र उद्यमशीलताका अवसरहरू उत्पन्न भएका छन्।
वैज्ञानिक नवप्रवर्तनले स्वास्थ्य क्षेत्रमा पनि ठूलो सुधार ल्याएको छ। नयाँ औषधि, उपचार विधि, मेडिकल उपकरण र दूरसञ्चार प्रविधिको प्रयोगले जनसामान्यको स्वास्थ्य सेवा पहुँच विस्तार गरेको छ। स्वस्थ जनसंख्या नै आर्थिक विकासको आधार हो भन्ने सन्दर्भमा यो नवप्रवर्तनको भूमिका अतुलनीय छ।
तर, वैज्ञानिक नवप्रवर्तनका फाइदाहरू सबैलाई समान रूपमा पुग्नुपर्ने चुनौती पनि छ। विकासशील राष्ट्रहरूमा प्रविधिको पहुँच र उपयोग सीमित रहनु, शिक्षाको स्तर, पूर्वाधार र नीति व्यवस्था कमजोर हुनु जस्ता कारणहरूले नवप्रवर्तनको प्रभावमा असमानता देखा पर्न सक्छ। यसलाई घटाउन सरकार, निजी क्षेत्र र अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारीले मिलेर प्रविधि हस्तान्तरण, शिक्षामा सुधार र नवप्रवर्तनलाई प्रोत्साहन गर्ने नीति लागू गर्न आवश्यक छ।
वैज्ञानिक नवप्रवर्तन र आर्थिक विकासबीचको सम्बन्ध गहिरो छ। जबसम्म देशले नवप्रवर्तनलाई अपनाएर आफ्ना उद्योग, सेवा र प्रशासनमा नवीनतम प्रविधिको प्रयोग गर्दैन, तबसम्म आर्थिक समृद्धि स्थायी र दिगो हुन सक्दैन। विज्ञान र प्रविधिलाई केन्द्रमा राखेर नीति बनाउने र कार्यान्वयन गर्ने क्रमले मात्रै राष्ट्रलाई विश्वव्यापी प्रतिस्पर्धामा अग्रस्थान दिलाउन सक्छ। यसैले वैज्ञानिक नवप्रवर्तनलाई आर्थिक विकासको मुख्य इञ्जिनको रूपमा बुझ्नु र त्यसलाई सक्रिय रूपमा प्रवर्द्धन गर्नु समयको प्रमुख आवश्यकता हो।
आजको युग विज्ञान र प्रविधिको युग हो, जसले मुलुकको समृद्धि र विकासमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दछ। विज्ञान र प्रविधि आपसमा गहिरो सम्बन्धित छन्, जहाँ विज्ञानले प्रविधिको विकासलाई उत्प्रेरित गर्छ भने प्रविधिले विज्ञान शिक्षालाई सशक्त बनाउँछ। नेपाल जस्ता विकासोन्मुख मुलुकहरूमा विज्ञान र प्रविधिको क्षेत्रमा ठूलो फड्को मार्न आवश्यक छ। विज्ञान र प्रविधिको विकासले विश्वभर मानिसको जीवनमा आमूल परिवर्तन ल्याएको छ—विशेष गरी यातायात, सञ्चार, उत्पादन र स्वास्थ्यजस्ता क्षेत्रमा।
नेपालमा विज्ञान र प्रविधिको विकासमा केही प्रगति भए तापनि अझै सुधार गर्न बाँकी छ। देशका स्रोत साधनहरूको उचित उपयोगले अर्थतन्त्र बलियो बनाउन मद्दत पुर्‍याउनेछ। यस सन्दर्भमा, राष्ट्रिय विज्ञान दिवस मनाउनु र वैज्ञानिक समुदायका सुझावहरूलाई आत्मसात गर्नु महत्त्वपूर्ण छ। यसले नेपाललाई वैज्ञानिक र प्राविधिक रूपले सक्षम बनाउन उत्प्रेरणा दिनेछ। साथै, क्त्भ्ब्ः ९विज्ञान, प्रविधि, इन्जिनियरिङ, कला र गणित० शिक्षा प्रणाली अपनाएर विद्यार्थीहरूलाई सिर्जनशीलता, समस्या समाधान र आलोचनात्मक सोचमा सक्षम बनाउन सकिन्छ, जसले दीर्घकालीन सामाजिक र आर्थिक विकासमा योगदान पुर्‍याउँछ।
तर नेपालमा वैज्ञानिक नवप्रवर्तनको विकास अझै प्रारम्भिक चरणमा छ। विकसित राष्ट्रहरूले जस्तो जटिल प्रविधि निर्माण गर्न नसकेको कारणले गर्दा, परम्परागत प्रविधिमा आधारित विकासलाई प्राथमिकता दिनु आवश्यक छ। यस्ता प्रयासले कृषिमा उत्पादन वृद्धि, स्वास्थ्य सेवामा सुधार, ऊर्जा क्षेत्रमा आत्मनिर्भरता र स्थानीय प्रविधिको विकासमा मद्दत पुर्‍याउँछ। उदाहरण स्वरूप, नेपालमा साना जलविद्युत आयोजना, सामुदायिक वन व्यवस्थापन, जैविक विविधता संरक्षण र आधुनिक स्वास्थ्य प्रविधिहरूमा प्रगति भइरहेको छ। यी क्षेत्रहरूमा भएको सफलताले देखाउँछ कि विज्ञान र प्रविधिको सही प्रयोगले देशलाई आर्थिक रूपमा सशक्त बनाउने क्षमता छ।
वैज्ञानिक नवप्रवर्तन र आर्थिक विकासबीच गहिरो सम्बन्ध छ। नवप्रवर्तनले उत्पादनशीलता वृद्धि गर्ने, लागत घटाउने, नयाँ रोजगारी सिर्जना गर्ने र अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धामा देशलाई अघि बढाउने काम गर्छ। जब देशले विज्ञान र प्रविधिको प्रयोग गरी उत्पादन र सेवा क्षेत्रमा नवप्रवर्तन अपनाउँछ, तब मात्र दिगो आर्थिक विकास सम्भव हुन्छ। नेपालको कृषि, ऊर्जा, स्वास्थ्य र शिक्षा क्षेत्रमा विज्ञान र प्रविधि समावेश गरेर नै दीर्घकालीन समृद्धि हासिल गर्न सकिन्छ।
यसैले, नेपालले विज्ञान र प्रविधिमा नीति सुधार, शिक्षामा सुधार, अनुसन्धानमा लगानी र नवप्रवर्तनलाई प्रोत्साहन गर्दै आर्थिक विकासको मार्गमा दृढ कदम चाल्न आवश्यक छ। विज्ञान र प्रविधिको सही उपयोगले मात्रै नेपालको समृद्धि र विकासको सपना साकार हुनेछ।
यो सम्बन्धले स्पष्ट देखाउँछ कि वैज्ञानिक नवप्रवर्तन नै आर्थिक विकासको मूल इञ्जिन हो, र त्यसमा लगानी र ध्यान दिनु हरेक राष्ट्रको प्राथमिकता हुनुपर्छ।
प्रविधि र विज्ञानको संयोजनका साथसाथै विकास भन्ने कुरा सामाजिक वातावरणबाट पनि प्रभावित हुने विषय हो । यसकारण कतिपय काम कारबाहीहरु राजनीतिक व्यवस्था, राज्यको सहयोग, जनशक्ति र साधन श्रोतको व्यवस्थापन जस्ता विषयहरुमा प्रत्यक्ष निर्भर गर्दछन् । नेपालको वर्तमान सन्दर्भमा हामीहरु राजनीतिक स्थायित्वका लागि संवेदनशील हुनुपर्ने आवश्यकता रहेको छ ।वर्तमान समयमा यहाँका नागरिकको हक तथा अधिकारलाई कुण्ठित नहुने गरी विज्ञान र प्रविधिको विकासमा सरकारले प्रोत्साहन दिएमा समृद्धिका लागि विकास भन्ने मूलमन्त्रलाई साकार बनाउन बल पुग्नेछ ।विज्ञान र प्रविधिको विकासका लागि अनुसन्धानको आवश्यकता पर्छ जसका लागि प्रचुर धनराशिको जरुरी छ । यो कुरा विकसित देशहरूको अनुभवबाट बोध हुन्छ । परन्तु यहाँ अनुसन्धानका लागि न्यून बजेट छुट्याउने परम्परा भएकाले उक्त क्षेत्रको ठोस विकास हुन सकेको छैन । त्यसैले यसतर्फ सम्बन्धित पक्षको ध्यान जान नितान्त आवश्यक छ ।
विज्ञान मानव सम्पदाको एक उल्लेखनीय उपलब्धि हो । सत्यको खोजी नै विज्ञानको प्रमुख लक्ष्य हो । विज्ञानले असाधारण कुरालाई सम्भव बनाउँछ । वास्तवमा भन्नुपर्दा विज्ञान शब्दको उपयोग प्रायः सधैं प्राकृतिक विज्ञानहरूको निम्ति गरिन्छ । यसमा भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र र जीव विज्ञान पर्दछन् । प्रकृति र विज्ञानबीच गहिरो सम्बन्ध रहेको हुन्छ ।विज्ञानमा वैज्ञानिकहरुले पहिला अवलोकन गर्छन् । अनि त्यो किन र कसरी भयो भनी प्रश्न गर्छन् । त्यसपछि परिकल्पना गर्न शुरु गर्छन् । त्यो परिकल्पनाअनुसार धेरै पटक प्रयोग वा परीक्षण गरेपछि अन्त्यमा गएर वैज्ञानिक सिद्धान्त बन्छ । हाम्रो पूर्वीय दर्शनले कल्पना धेरै ग–यो, तर त्यसको परीक्षण गर्ने उपकरणको विकास गर्न सकेन । यद्यपि हामीसँग वेदहरु भए तापनि विज्ञानको उचित विकास हुन सकेन ।
धेरै बिकसित देशहरुमा त्यहाँको सरकारले विज्ञान र प्रविधिको क्षेत्रका अनुसन्धानकर्ताहरु, विज्ञहरु, बैज्ञानिकहरु, प्रोफेसरहरुसँग सल्लाह र सुझावहरु लिएर अघि बढ्ने गर्छ । विश्वका विकसित देशहरुको आर्थिक सम्वृद्धिको र सामाजिक रुपान्तरणको मुख्य इञ्जिन मानिने ‘अनुसन्धान र बिकास’ अवधारणाको महत्वलाई ह्रदयंगम गर्दै नेपालमा विज्ञान तथा प्रविधिको अधिकतम विकास गरी देशलाई आर्थिक सम्बृद्धितर्फ उन्मुख गराउनु टडकरो आवश्यकता देखिन्छ । हाम्रो देश नेपाललाई स्वावलम्वी बनाउँने आफ्नो माटोलाई सुहाउँदो प्रविधिको विकास गर्नु जरुरी छ ।
बर्तमान विश्वमा विज्ञान र प्रविधिको विकास तीव्रतर गतिमा भइरहेको छ। विज्ञान र प्रविधिको विकास र विस्तारको लागि विश्व आज प्रतिस्पर्धात्मक रुपमा अघि बढेको छ। आजको युग भनेको विज्ञान र प्रविधिको युग हो। विज्ञान र प्रविधिको क्षेत्रमा भएको निरन्तर खोज र अनुसन्धानले यस क्षेत्रमा नयाँ नयाँ आविस्कारहरू भइरहेका छन्। त्यसो त मानिसले परापूर्व कालदेखि विज्ञान तथा प्रविधिको विकास गरेको पाइन्छ। तर पनि केही दशक यता विज्ञान र प्रविधिका क्षेत्रमा भएका विकास, विस्तार र यस्को उपयोगिताले मानव जीवन सहज अनि सरल बन्दै गएको कुरा साँचो हो।विज्ञान तथा प्रविधिलाई विश्वको विकास र समृद्धिको मेरुदण्ड मान्नुपर्दछ। विज्ञान र प्रविधि विनाको जीवन अधुरो र अपूरो बन्न पुगेको छ । अहिले विश्व परिवेश हेर्ने हो भने जुन मुलुकले सबैभन्दा बढी विज्ञान र प्रविधिको क्षेत्रमा विकास गर्न सकेको छ, त्यही मुलुक नै अग्रणी बन्दै गइरहेको छ। जसको ज्वलन्त उदाहरणको रुपमा हामी सयुक्त राज्य अमेरिका र जनवादी गणतन्त्र चीनलाई लिन सक्दछौँ।
अहिले विश्व २१ औं शताब्दीमा दौडिरहेको छ। अहिलेको समयलाई सूचना प्रविधिको युगको रुपमा लिने गरिन्छ । सूचनाको संकलन, सम्प्रेषण एवं सञ्चार गर्ने पत्रपत्रिका, कम्युटर, हार्डवेयर, सफ्टवेयर, नेटवर्क, इन्टरनेट लगायतका प्रविधिको समष्टिगत रूपलाई नै सूचना तथा सञ्चार प्रविधि भनिन्छ। अहिलेका पुस्ताहरूको अधिकांश समय मोवाइल, ल्यापटप वा कम्युटरको स्क्रिनमा हेरेर बित्दछ। चाहे कसैले पढून्, कसैले गेम खेलून्, कसैले भिडियो हेरून्। अहिले सबै काम इन्टरनेटबाट नै हुने गर्दछ। चाहे त्यो साथीहरू, आफन्तसँग कुरा गर्न होस्, चाहे कुनै कार्यालयको काम होस्, सबै मोवाइल र ल्यापटपबाट नै गरेको पाइन्छ। प्रविधिको प्रयोगले एक दिनमा हुने काम एकछिनमा नै हुने गर्दछ। त्यस्तै विज्ञान र प्रविधिले विकास गरेको फेसबुक, युट्युव हाम्रो दैनिक बनिसकेका छन् भने ट्वीटर, इन्स्टाग्राम, भाइबर, इमो, टिकटक पनि विज्ञान प्रविधिको विकासको वर्तमान नमुनाहरू हुन्।
सन् १९८० को दशक यता विश्वमा सूचना तथा सञ्चार प्रविधिको युग सुरु भएको मानिन्छ र यससँगै विकसित देशका अर्थतन्त्र प्रविधिमा आधारित अर्थतन्त्रका रूपमा रूपान्तरण भएका छन्। मानव मस्तिष्कको उच्चतम प्रयोग र अथक परिश्रमको प्रतिफल विज्ञान र प्रविधिको विकास तथा विस्तार अहिलेको अवस्थासम्म आइपुगेको छ। यसरी हेर्ने हो भने विज्ञान र प्रविधिको विकास साथै सयौँ वैज्ञानिक, अन्वेषक, इन्जिनियर, सफ्टवेयर डेभलपर्स आदिका निरन्तर खोज, अध्ययन र अनुसन्धानका कारण विश्वले प्रथम औद्योगिक क्रान्तिदेखि सूचना तथा सञ्चार प्रविधिको युगसम्मको यात्रा तय गर्न सफल भएको छ। विगतमा कल्पनासम्म नगरिएका विषय वर्तमानमा आएर सफल र सिद्धि भएका छन्।
प्रविधिले अध्ययन, अनुसन्धानमा ल्याएको ब्यापक परिवर्तनका कारण मानिसको जीवनमा सिर्जनशीलता र बौद्धिकताको ब्यापक विस्तार गर्नसमेत मद्दत पु¥याएको छ। वास्तवमा प्रविधि मानव जीवनको अत्यधिक सिर्जनात्मक प्रयोग हो भने यसलाई विज्ञानको सर्वोत्कृष्ट नतिजा पनि मान्न सकिन्छ।
विगत चार दशकदेखि चलिरहेको प्राविधिक क्रान्तिलाई विभिन्न नाम दिइएको छ, जस्तैः वैज्ञानिक–प्राविधिक क्रान्ति, नव–प्राविधिक क्रान्ति, तेस्रो प्राविधिक क्रान्ति, इलेक्ट्रोनिक वा माइक्रो इलेक्ट्रोनिक क्रान्ति इत्यादि। यी सबैमा वैज्ञानिक प्राविधिक क्रान्ति सबैभन्दा उपयुक्त नाम प्रतीत हुन्छ किनभने यसबाट विज्ञान तथा प्रविधि दुबै क्षेत्रहरूमा भइरहेका सबै परिवर्तनहरूको प्रतिनिधित्व हुन्छ।
आमरूपमा मानिसहरू वर्तमान प्राविधिक क्रान्तिलाई औद्योगिक क्रान्तिकै एउटा विकसित रूप, त्यसको उच्च चरण मान्दछन् र त्यसैकारण त्यसमा उनीहरू कुनै विशेष नयाँ कुरा देख्दैनन्। हाम्रो बुझाइमा यो एउटा ठूलो गल्ती हो। नव–प्राविधिक क्रान्ति मुख्य रूपले परमाणुभित्रका शक्तिहरूमाथि, उदाहरणको लागि इलेक्ट्रोनको गति तथा अन्य प्रकारका क्वान्टम शक्तिको उपयोगमाथि आधारित छ। इलेक्ट्रोन शक्तिको प्रयोगमाथि आधारित प्रविधिलाई इलेक्ट्रोनिक वा माइक्रो इलेक्ट्रोनिक प्रविधि भनिन्छ। यसप्रकार यो त्यस औद्योगिक क्रान्तिभन्दा गुणात्मक रूपले भिन्न छ, जसले बाफ र विद्युतको शक्तिको प्रयोग गर्दथ्यो। वर्तमान क्रान्तिलाई कम्प्युटर क्रान्ति पनि भनिन्छ।
विश्वमा विज्ञान र प्रविधिको विकास तीव्र गतिमा भइरहेको छ । विज्ञान र प्रविधिको विकास र विस्तारका लागि विश्व आज प्रतिस्पर्धात्मक रूपमा अघि बढेको छ ।आजको युग नै विज्ञान र प्रविधिको हो । यी क्षेत्रमा भएको निरन्तर खोज र अनुसन्धानले यस क्षेत्रमा नयाँनयाँ आविष्कारहरू भइरहेका छन् । त्यसो त मानिसले परापूर्वकालदेखि विज्ञान तथा प्रविधिको विकास गरेको पाइन्छ ।तर पनि केही दशकयता यस क्षेत्रमा भएका विकास, विस्तार र यसको उपयोगिताले मानव जीवन सहज र सरल बन्दै गएको कुरा साँचो हो । विज्ञान तथा प्रविधिलाई विश्वको विकास र समृद्धिको मेरूदण्ड मान्नुपर्छ । विज्ञान र प्रविधिविनाको जीवन अधुरो र अपूरो बन्न पुगेको छ ।अहिले विश्व परिवेश हेर्ने हो भने जुन मुलुकले सबैभन्दा बढी विज्ञान र प्रविधिको क्षेत्रमा विकास गर्न सकेको छ, त्यही मुलुक नै अग्रणि बन्दै गइरहेको छ । जसको ज्वलन्त उदाहरणको रूपमा हामी सयुक्त राज्य अमेरिका र जनवादी गणतन्त्र चीनलाई लिन सक्दछौं ।
विज्ञान र प्रविधिलाई सदुपयोग गर्न सक्दा देशको औद्योगिक विकास हुन गई धेरैलाई रोजगार दिन सकिन्छ, युवावर्गको उचित व्यवस्थापन हुन सक्छ र समुन्नत नेपाल बनाउने दिशामा अघि बढ्न सकिन्छ। विज्ञान र प्रविधिको उचित प्रयोगले नै राष्ट्रको उन्नति हुन सक्छ भन्ने बुझाइबाट विज्ञान, प्रविधि र नवप्रवर्तनलाई बढावा दिने र यसको महìव बुझाउन हाम्रो विद्यालय पाठ्यक्रममा आवश्यक परिमार्जनसहित समावेश गरिनु आवश्यक छ। तदनुरूप उच्च शिक्षामा पनि सैद्धान्तिक ज्ञानलाई व्यवहारमा लागू गर्न सकिने हिसाबले पाठ्यक्रमको समयानुकूल परिमार्जन गर्दै अगाडि बढ्नुपर्छ।
कुनै पनि देशको विकास हुन त्यहाँका जनता आफै जाग्नुपर्ने हुन्छ । जनता आफै जागे भने देशको विकास हुन कठिन हुँदैन । उदाहरणका लागि फ्रान्स, बेल्जियम, हल्यान्डजस्ता देशमा त्यहाँको पुनर्निर्माण युगताका जनतामा एउटा जागरण नै आयो र विकास निर्माणमा देश अग्रसर हुँदै त्यहाँको विकास भयो । नेपालमा हाल यहाँबाट अधिकतम युवा विदेशिइरहेका छन्। त्यस्तो जनशक्तिलाई नेपालमा काम गर्न सक्ने वातावरण सरकारले बनाउनुपर्छ र अधिकतम मानव संसाधन प्रयोग गर्नुपर्छ । साथै हाम्रो देशको पारम्परिक पद्धति तथा प्रविधिलाई बढावा दिन र प्रविधिको अधिकतम प्रयोग गर्नेतर्फ देशले ध्यान दिनु जरुरी छ । देशको आर्थिक, सामाजिक रूपान्तरण गरी समुन्नत नेपाल बनाउने कुरा सारा नेपालीको राष्ट्रिय संकल्प बन्न सक्नुपर्छ। सामाजिक, राजनीतिक हिसाबले समृद्धिको बाहकका रूपमा हामी सबैले आफूलाई उभ्याउन आवश्यक छ । राजनीतिक पार्टीहरूले अझ गहिराइका साथ विज्ञान, प्रविधि र नवप्रवर्तनलाई अँगाल्नुपर्छ । यस कार्यका लागि विषयविज्ञका विचार लिई उनीहरूका साथमा बसेर देश विकासको खाका कोर्न सकियो भने देशले चाहेको अपेक्षित प्रगति हासिल गर्न सक्नेछौ ।
यसरी हेरिँदा, विज्ञान र प्रविधिको समुचित विकास र नवप्रवर्तन नै कुनै पनि राष्ट्रको आर्थिक समृद्धि र दिगो विकासको आधारशिला बन्ने कुरा स्पष्ट हुन्छ। नेपालले यसको महत्वलाई बुझेका छन् भने त्यसलाई कार्यान्वयनमा ल्याएर उचित नीति, शिक्षा, अनुसन्धान र लगानीमा जोड दिनुपर्नेछ। विज्ञान र प्रविधिले मात्र उत्पादनशीलता वृद्धि गरी रोजगारी सृजना गर्न सक्दछ, जसले राष्ट्रलाई प्रतिस्पर्धात्मक बनाउँछ र समृद्धिको बाटो खोल्छ। त्यसैले, विज्ञान र प्रविधिको विकासलाई प्राथमिकतामा राखेर मात्र नेपालले समृद्धि र आर्थिक स्वतन्त्रताको लक्ष्य पूरा गर्न सक्छ। यो आधुनिक युगको माग हो र भविष्यको सुनौलो नेपालका लागि अपरिहार्य मार्ग पनि हो।
(उप्रेती कोष तथा लेखा नियन्त्रक कार्यालय मोरंगका प्रमुख कोष नियन्त्रक हुन् । उप्रेती बिजनेसपोष्टको नियमित स्तम्भकार हुनुहुन्छ ।)

थप समाचारहरु:

किन बढ्दै छ, वायु प्रदूषण ? २०८२ साललाई स्वागत गर्दैगर्दा सम्झनामा २०८१ का प्रमुख घटना होटलमा लगानी ओइरिएको वर्ष २०८१ बजेट सन्तुलित, यर्थातपरक तर कार्यान्वयनमा चुनौती भू-राजनीतिक चौराहामा नेपाल : समृद्धिको सम्भावना वा दबाबको सामना ? पर्वतीय क्षेत्रमा बढ्दै जोखिम, हिमताल विस्फोटको खतरा आर्थिक वर्ष २०८२-८३ को मौद्रिक नीतिको मुख्य ब्यवस्था र त्यसको असर बाफिया संशोधन विवाद हल गर्ने काइदा प्रधानमन्त्रीज्यु, ‘उड्ने कार’ आयो, अब समाजवाद आउँछ!