८ कारणले बढ्यो सुनको मुल्य

बिजनेस पोष्ट

९ महिना अगाडि

नन्दलाल खरेल

विश्वव्यापी आर्थिक, राजनीतिक तथा भूराजनीतिक परिवेशसँग जोडिएको एउटा महत्त्वपूर्ण सूचकको रूपमा सुनको मूल्यलाई हेरिन्छ। पछिल्लो समय अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य निरन्तर उकालो लागिरहेको छ, जसले विश्वका प्रमुख अर्थतन्त्रदेखि लिएर विकासोन्मुख राष्ट्रहरूसम्मको बजारलाई प्रभावित बनाएको छ। २०२५ को शुरुवाती महिनाहरूमा मात्र सुनको मूल्यले ऐतिहासिक उचाइ कायम गरेको देखिन्छ। यस्तो अवस्थामा धेरैको जिज्ञासा छ—के कारणले सुनको मूल्य यति तीव्र गतिमा बढिरहेको छ?

१. विश्वव्यापी आर्थिक अनिश्चितता

सुन परम्परादेखि नै “सुरक्षित लगानी” को विकल्प मानिन्छ। जब अर्थतन्त्रमा अनिश्चितता, उच्च मुद्रास्फीति वा बैंकिङ प्रणालीमा संकट आउँछ, त्यस्तो बेला लगानीकर्ताहरूले आफ्ना सम्पत्तिको सुरक्षा गर्न सुनतर्फ मोडिन्छन्। अहिले अमेरिका, युरोप, जापान लगायतका विकसित मुलुकहरू उच्च मुद्रास्फीतिको सामना गरिरहेका छन्। केन्द्रीय बैंकहरूले ब्याजदर वृद्धिका बाबजुद महँगी नियन्त्रणमा आउन सकेको छैन। यस्तो आर्थिक अनिश्चितताको वातावरणमा सुनप्रति लगानीकर्ताको आकर्षण बढ्दो छ।

२. अमेरिकी डलरको कमजोरी

अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य अमेरिकी डलरमा निर्धारण हुन्छ। जब डलर कमजोर हुन्छ, अन्य मुद्रामा कारोबार गर्ने देशका लागि सुन सस्तो हुन्छ, जसले माग बढाउँछ र मूल्य चढाउँछ। पछिल्लो समयमा अमेरिकी फेडरल रिजर्भले ब्याजदर यथावत राख्ने संकेत दिएपछि डलर केही कमजोर भएको छ। यो स्थितिले सुनको मूल्यलाई थप उकास्ने काम गरेको छ।

३. भूराजनीतिक तनाव

रूस-युक्रेन युद्ध, इजरायल–हमास द्वन्द्व, चीन–ताइवान तनाव जस्ता घटनाहरूले विश्वमा अनिश्चितता बढाएका छन्। युद्ध तथा द्वन्द्वका समयमा लगानीकर्ताहरू शेयर बजार वा अन्य जोखिमयुक्त क्षेत्रबाट लगानी हटाएर सुनमा लगाउने गर्छन्। यो प्रवृत्तिले सुनको मागमा अप्रत्याशित वृद्धि ल्याउने गर्दछ।

४. केन्द्रीय बैंकहरूको सुन किन्ने होड

पछिल्ला केही वर्षदेखि धेरै देशका केन्द्रीय बैंकहरूले विदेशी मुद्रा सञ्चितिको हिस्सा घटाउँदै सुनको भण्डारण बढाएका छन्। विशेषतः चीन, भारत, रुस, टर्की लगायतका मुलुकहरू सुनको भण्डारणमा आक्रामक देखिएका छन्। २०२४ मा मात्र चीनको केन्द्रीय बैंकले दर्जनौं टन सुन किनेको तथ्यांक सार्वजनिक भइसकेको छ। जब ठूला संस्था तथा देशहरूले सुन खरीद गर्छन्, यसले मूल्यमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्छ।

५. आपूर्ति श्रृंखला तथा उत्खननको चुनौती

सुनको उत्खनन तथा आपूर्ति सञ्जालमा आएको समस्याले पनि मूल्य वृद्धि गर्न सहयोग पुर्‍याएको छ। खानीहरूमा उत्पादन लागत बढ्नु, जलवायु परिवर्तनका कारण उत्पादनमा असर पर्नु तथा खनिज स्रोत सिमित हुनु मूल्य वृद्धिका दीर्घकालीन कारण हुन्। जब आपूर्ति सीमित हुन्छ र माग बढ्दो रहन्छ, मूल्य स्वाभाविक रूपमा चढ्ने गर्दछ।

६. लगानीका विविध माध्यमबाट मागमा वृद्धि

अब सुन किन्ने भनेको केवल सुनका गहना वा भौतिक सुन मात्र होइन। इटिएफ (ETF – Exchange Traded Funds) जस्ता वित्तीय उपकरणहरूको विकासले लगानीकर्तालाई डिजिटल रूपमा सुनमा लगानी गर्न सजिलो बनाएको छ। यी आधुनिक लगानी माध्यमहरू मार्फत पनि सुनको माग उच्च बनेको छ। विश्वका प्रमुख वित्तीय बजारहरूमा सुनमा आधारित ETF मा ठूलो लगानी भइरहेको छ, जसले मूल्यमा थप चाप पारिरहेको छ।

७. भारत र चीनमा मागको चाप

भारत र चीन विश्वका दुई प्रमुख सुन उपभोक्ता हुन्। विवाह, चाडपर्व तथा परम्परागत संस्कारसँग जोडिएका कारण यी मुलुकहरूमा हरेक वर्ष करोडौं डलर बराबरको सुन खरिद हुने गर्दछ। २०२५ को शुरुवातमा चिनियाँ नयाँ वर्ष र भारतीय विवाह सिजनको मागले पनि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य बढाएको अनुमान गरिएको छ।

८. बजारको मनोविज्ञान र भविष्यको अनुमान

कुनै पनि वित्तीय बजारमा मनोविज्ञानले ठूलो भूमिका खेल्छ। जब लगानीकर्ताहरूले सुन अझै महँगिने अनुमान गर्छन्, उनीहरू अहिले नै बढी मात्रामा खरिद गर्न चाहन्छन्। यसले तत्कालीन मागमा वृद्धि ल्याउँछ र मूल्य थप बढ्ने चक्र सुरु हुन्छ। अहिलेको अवस्थालाई हेर्दा लगानीकर्ताहरू दीर्घकालीन लाभको आशामा सुनमा आकर्षित भइरहेका छन्।

निष्कर्ष

अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य बढ्नु बहुआयामिक कारणहरूसँग जोडिएको छ। विश्वव्यापी आर्थिक अनिश्चितता, भूराजनीतिक तनाव, केन्द्रीय बैंकहरूको बढ्दो संकलन, डलरको उतारचढाव, तथा उपभोक्ता मुलुकहरूको माग — यी सबै तत्वहरूले सुनको मूल्यलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याएका छन्। आगामी दिनमा पनि यदि वर्तमान अवस्था यथावत रह्यो भने, सुनको मूल्य अझै चढ्ने विश्लेषकहरूको अनुमान छ। यस्तो अवस्थामा व्यक्तिगत लगानीकर्तादेखि लिएर सरकारहरू समेत सुनको मूल्य प्रवृत्तिलाई ध्यानपूर्वक नियालिरहेका छन्।

प्रकासित मुल्य २०८२-१-६